Ανανέωση ελαιώνα με κορμοτομή ορισμένων δέντρων

Το τελευταίο διάστημα ο προβληματισμός για την πολύ μικρή απόδοση του ελαιώνα με τα παλαιότερα δέντρα, έγινε αφορμή για να γίνουμε αποδέκτες πολύ έντονων παραινέσεων για ξερίζωμα ολόκληρου του ελαιώνα και την αντικατάσταση των δέντρων με νέα δέντρα κορωνέικης ποικιλίας. Αλλά ας τα πάρουμε με τη σειρά...

Όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενη ανάρτηση, ο ένας από τους δύο μεγάλους ελαιώνες, είναι έκτασης 10 περίπου στρεμμάτων και περιλαμβάνει περίπου 150 περίπου παλιά δέντρα της παραδοσιακής κρητικής ποικιλίας τσουνάτης. Τα τελευταία χρόνια δεν έχουμε καταφέρει να επαναφέρουμε την παραγωγή σε ικανοποιητικά επίπεδα και σε απόδοση ανάλογη με αυτή που είχαν τα δέντρα όταν ο ελαιώνας ήταν στην εποπτεία και τη φροντίδα του πατέρα μου πριν από 10 - 15 χρόνια. Οι λόγοι για τη μειωμένη απόδοση (καταλήξαμε να παίρνουμε 200 - 300 κιλά λάδι από ένα χωράφι που έδινε 2 - 3 τόνους ετησίως) είναι πολλοί και διαφορετικοί:

• Το έδαφος πέρασε από μια μακρόχρονη διαδικασία απεξάρτησης από τα χημικά λιπάσματα και μόλις πρόσφατα εφαρμόσαμε κάποιες μεθόδους ήπιου εμπλουτισμού.
• Τα δέντρα είναι γηραιότερα και έχουν πιθανώς περάσει από το στάδιο της μέγιστης παραγωγικής τους ηλικίας.
• Η ποικιλία τσουνάτη είναι ευαίσθητη στις μυκητιάσεις και οι δύο τελευταίες σειρές δέντρων που βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο του επικλινούς χωραφιού, προσβάλονται συχνά από κυκλοκόνιο που έχει σαν αποτέλεσμα την έντονη φυλλόπτωση και τη μειωμένη ανθοφορία.
• Τέλος ο σημαντικότερος ίσως λόγος είναι η περίοδος της καρποφορίας των τσουνάτων ελαιόδεντρων που είναι παρατεταμένη και δεν συνάδει με την συγκομιστική πρακτική του ενός και μοναδικού "ραβδίσματος" που εφαρμόζουμε. Δηλαδή η παρατεταμένη καρποφορία των τσουνάτων ελαιόδεντρων επιβάλει να "στρωθούν" τα δέντρα με ελαιόδικτα από το Σεπτέμβρη μέχρι και το Γενάρη και ο καρπός που πέφτει σταδιακά πάνω στα δίκτυα, να συλλεχθεί με διαδοχικά "σηκώματα" και να μεταφερθεί επίσης σταδιακά στο ελαιοτριβείο για την έκθλιψη. Η συγκομιστική αυτή πρακτική όμως έχει σαν αποτέλεσμα να παράγεται ελαιόλαδο με αυξημένη οξύτητα και γι αυτό είναι μέθοδος που την έχουμε σταδιακά εγκαταλείψει.

Με τα παραπάνω δεδομένα όλες οι συζητήσεις που κάναμε με τοπικούς παραγωγούς αλλά και γεωπόνους της περιοχής μας ωθούσαν επιτακτικά στην εκρίζωση των παλαιών δέντρων και την αντικατάστασή τους με νέα ελαιόδεντρα (μουρέλα) κορωνέικης ποικιλίας. Τα βασικότερα επιχειρήματα ήταν ότι τα καυσόξυλα τα τελευταία χρόνια έχουν αρκετά υψηλή τιμή χονδρικής που φέτος έφτασε τα 100 ευρώ / τόνο με αποτέλεσμα να μιλάμε για ένα πολύ υψηλό άμεσο εισόδημα της τάξης των 20 - 25.000 ευρώ που θα μας επέτρεπε να υπερκαλύψουμε το κόστος ανανέωσης του ελαιώνα (ισοπέδωση, εμπλουτισμός, νέα δέντρα, σύστημα άδρευσης) αλλά και το διάστημα των 4-5 ετών που θα μεσολαβούσε μέχρι να πάρουμε παραγωγή από τα νέα δέντρα.

Μετά από αρκετή σκέψη και προβληματισμό, για λόγους ηθικούς/περιβαλλοντικούς και λιγότερο συναισθηματικούς, αποφασίσαμε να μην προχωρήσουμε στην εκρίζωση ενός ελαιώνα 100 και πλέον ετών αλλά να προχωρήσουμε στην ανανέωση των γηραιότερων δέντρων που αντιμετώπιζαν εντονότερο πρόβλημα υγρασίας, με τη μέθοδο της κορμοτομής.

Αφού επιβεβαιώσαμε ότι τα δέντρα ήταν τσουνάτα από τη ρίζα και όχι μπολιασμένα σε κάποιο σημείο ψηλότερα, ελέγχοντας προσεκτικά τις παραφυάδες, προχωρήσαμε στην κορμοτομή περίπου 15 δέντρων.

Μετά την ολοκλήρωση της κορμοτομής σκεφτόμαστε σοβαρά τη λύση του εμβολιασμού με την κορωνέικη ποικιλία που είναι ανθεκτικότερη στις μυκητιάσεις και αυτή τη στιγμή είμαστε σε αναζήτηση κάποιου έμπειρου εμβολιαστή, με τις πολύτιμες συμβουλές των ερευνητών του Ινστιτούτου Υποτροπικών φυτών και Ελιάς Χανίων.

Κρητικό ελαιόλαδο στο μικρό πρατήριο "συντροφία", στη Θεσσαλονίκη

Το μικροπρατήριο «συντροφία» αποτελεί ένα χώρο, όπου παραγωγοί και καταναλωτές συγκροτούμε μαζί ένα ανοιχτό συνεταιρισμό, ώστε να εξασφαλίσουμε την πρόσβαση και τη διάθεση αγαθών και τροφίμων με τρόπο πέρα και ενάντια στο υπάρχον οικονομικό σύστημα των σουπερ μάρκετ. Στο μικρό πρατήριο "συντροφία" το κρητικό ελαιόλαδο που παράγουμε σε συσκευασία των 5 και 0,75 λίτρων. Περισσότερα για το πολύ ενδιαφέρον εγχείρημα του μικρού πρατήριου, μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://www.micropratirio.gr

Συνάντηση - εκδήλωση μας με συμμετοχή των παραγωγών, συνεργαζόμενων και των αποκαταναλωτών της Συντροφίας την Δευτέρα 9 Ιουλίου στις 7.00μμ στο 2ο όροφο του Μικρόπολις.

Το κυκλοκόνιο

Και ενώ περιμέναμε να δούμε τα θετικά αποτελέσματα του εμπλουτισμού του εδάφους (οργανικής λίπανσης) και του κλαδέματος που έγιναν φέτος, η εικόνα που αντικρύσαμε στον ελαιώνα που βρίσκεται κοντά στο χωριό Μουρί και έχει κυρίως παλιά ελαιόδεντρα της ποικιλίας "τσουνάτη", ήταν απογοητευτική. Οι πολλές φετινές βροχοπτώσεις είχαν σαν αποτέλεσμα την προσβολή από το γνωστό κυκλοκόνιο, κυρίως στα δέντρα που βρίσκονται κοντά στο ρέμα, στην κάτω μεριά του επικλινούς ελαιώνα, με αποτέλεσμα τη μεγάλη φυλλόπτωση.
Το κυκλοκόνιο είναι μια μυκητιακή πάθηση που προσβάλει κυρίως την ποικιλία τσουνάτη και προκαλείται από την υγρασία. Προκαλεί φυλλόπτωση, τα δέντρα μοιάζουν ξερά και το αποτέλεσμα είναι η μειωμένη ανθοφορία / καρποφορία.
Από το διάβασμα στο διαδίκτυο και τις συζητήσεις με τους γεωπόνους της ΕΑΣΡ και τους ερευνητές του Ινστιτούτου Υποτροπικών Φυτών και Ελιάς, μάθαμε ότι η λύση είναι ο διαφυλλικός ψεκασμός δύο φορές το χρόνο με χαλκούχο σκεύασμα (πχ βορδιγάλιος πολτός). Ο χαλκός θεωρείται βιολογικό τρόπος καταπολέμησης της ασθένειας, δε παύει όμως να απαιτεί πολύ προσοχή στη δοσολογία γιατί σε μεγάλες ποσότητες είναι πιθανό να βλάψει έντομα και ασπόνδυλα (σαλιγκάρια κλπ).

Παρακάτω κάποιες φωτογραφίες που αποτυπώνουν τη μεγάλη φυλλόπτωση, την ασθένεια πάνω στο φύλλο αλλά και τις λειχήνες πάνω στον κορμό που είναι επίσης ένδειξη υγρασίας.

Τα δέντρα κλαδεύτηκαν

Τα δέντρα κλαδεύτηκαν λοιπόν μετά τη συγκομιδή με σκοπό να απομακρυνθούν τα ξερά κλαδιά, να περιοριστεί το ύψος τους που δυσκολεύει τη συγκομιδή και να αραιώσουν τα κλαδιά για καλύτερο αερισμό ("να περνάει πουλί μέσα από τα κλαδιά", λέγανε οι παλιοί).
Αφού κοπήκανε τα πιο χοντρά κουτσουράκια και μαζεύτηκαν στην άκρη για να καούν στο τζάκι τον επόμενο χειμώνα, τα λεπτότερα κλαδιά παραμείνανε μέσα στο χωράφι όπου μπήκε τρακτέρ με "καταστροφέα" και τα τεμάχισε. Σκοπός είναι να παραμείνουν μέσα στο χωράφι για κομποστοποίηση (εμπλουτισμό εδάφους) αλλά και εδαφοκάλυψη (διατήρηση υγρασίας εδάφους και περιορισμό της βλάστησης).

Ακολουθούν φωτογραφίες και από τους δύο ελαιώνες.

Εμπλουτισμός του εδάφους

Μετά τα αποτελέσματα και της φετινής ανάλυσης εδάφους καθώς και της φυλλοδιάγνωσης που ανέδειξαν το αυτονόητο, έγινε επιτακτική η ανάγκη της αναζήτησης και εφαρμογής της κατάλληλης λίπανσης για τον εμπλουτισμό του εδάφους πρωτίστως με άζωτο και κάλιο και δευτερευόντως με βόριο.
Μετά από διεξοδική αναζήτηση στο διαδίκτυο και συζήτηση με τους γεωπόνους της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ρεθύμνου, του Ινστιτούτου Ελιάς και του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου, καταλήξαμε στα εξής:
Η χρήση κοπριάς και στις τρεις διαθέσιμες εκδοχές (ντόπιων αιγοπροβάτων, CRETA FERT και βιολογικών ορνίθων ΒΛΑΧΑΚΗ) αποκλείστηκε, λόγω της μικρής περιεκτικότητας σε άζωτο και του πλεονάσματος σε οργανική ουσία που δεν ήταν απαραίτητη λόγω της πρόσφατης προηγούμενης εφαρμογής κοπριάς αιγοπροβάτων.
Για τον εμπλουτισμό με άζωτο επιλέχθηκε το ECO VAS, ένα ελληνικό βιολογικό λίπασμα της εταιρείας ΑΦΟΙ Βασιλόπουλοι ΑΕΒΕ (http://www.vassilopoulosbros.gr).
Για τον εμπλουτισμό σε κάλιο επιλέχθηκε ένα επίσης ελληνικό σκεύασμα αντίστοιχο του πάτεν κάλι που περιέχει και μικρό ποσοστό βόριου.
Για τον εμπλουτισμό με βόριο προμηθευτήκαμε καθαρό βόρακα.
Όλα τα παραπάνω σκευάσματα είναι εγκεκριμένα βιολογικά και τα προμηθευτήκαμε από την ΕΑΣΡ (http://www.easreth.gr).
Ανάμεσα στους διάφορους τρόπους εφαρμογής (υδροδιάλυση, διαφυλλικός ψεκασμός κλπ), επιλέξαμε τον απλούστερο τρόπο της στεγνής εφαρμογής ανά δέντρο καθώς ο καιρός ήταν ευνοικός με καθημερινές χαμηλής έντασης βροχοπτώσεις.
Αυτή την περίοδο είμαστε σε αναζήτηση για το κατάλληλο χαλκούχο σκεύασμα (βορδιγάλειος πολτός)  για την αντιμετώπιση του κυκλοκόνιου, μια μυκητιακής ασθένειας που οφείλεται κυρίως στην υγρασία και προκαλεί φυλλόπτωση και κατ επέκταση μειωμένη καρποφορία. Περισσότερα γι αυτό το θέμα αλλά και για τα αποτελέσματα του εμπλουτισμού που επιλέξαμε να εφαρμόσουμε, το συντομότερο...

Τα αποτελέσματα της φυλλοδιάγνωσης και της ανάλυσης εδάφους

Την περίοδο των γιορτών λάβαμε τα πολυαναμενόμενα αποτελέσματα της φυλλοδιάγνωσης και της ανάλυσης εδάφους, μετά από επιτόπια επίσκεψη στο Ινστιτούτο Ελιάς που συνοδεύτηκε από διεξοδική και ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον υπεύθυνο του εργαστηρίου φυσιολογίας - θρέψης Δρ Γ. Ψαρρά.

Τα αποτελέσματα των αναλύσεων τεκμηρίωσαν τις αυτονόητες και οφθαλμοφανείς τροφοπενίες και ελλείψεις θρεπτικών συστατικών του εδάφους που έχουν προέλθει από την μακρόχρονη αποφυγή των χημικών λιπασμάτων. Και οι δύο ελαιώνες κλείνουν ουσιαστικά μια δεκαετία χωρίς την παραμικρή χημική λίπανση και με μοναδική προσπάθεια εμπλουτισμού, την περσινή οργανική (κοπριά αιγοπροβάτων) λίπανση.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις αναλύσεις του εργαστηρίου φυσιολογίας - θρέψης:

Τα επίπεδα Αζώτου και Βορίου είναι χαμηλά και στις δύο τοποθεσίες, ενώ το Κάλιο είναι χαμηλό στην τοποθεσία Μουρί. Ο Φώσφορος κρίνεται επαρκής και στις δύο τοποθεσίες. Οι οδηγίες λίπανσης δίνονται στο φύλλο ανάλυσης εδάφους.

Το έδαφος είναι μέσης σύστασης με αλκαλικό pH υψηλά επίπεδα οργανικής ουσίας και δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα αλατότητας. Τα επίπεδα Καλίου και Φωσφόρου στην περιοχή Λουριά είναι επαρκή, ενώ αντίθετα στην περιοχή Μουρί είναι χαμηλά. Το υπολειμματικό Άζωτο είναι χαμηλό και στις δύο περιοχές.

Με βάση τα παραπάνω, θα πρέπει να ενισχυθεί η συχνότητα και ποσότητα της Αζωτούχου λίπανσης (έχει εφαρμοσθεί μόνο 1 λίπανση με κοπριά την τελευταία 5ετία). Θα πρέπει επίσης να εφαρμοσθεί Κάλιο σε ποσότητα 0,75 μονάδων ανά δένδρο, τον Δεκέμβριο. Τέλος, με βάση την ανάλυση των φύλλων πρέπει να προστεθεί Βόριο σε μορφή Βόρακα και ποσότητα 150 γρ./δένδρο στα Λουριά και 300-500 γρ./δένδρο στο Μουρί, με επανάληψη κάθε 3 χρόνια.

Μετά τις παραπάνω οδηγίες που λάβαμε από το γεωπόνο του ινστιτούτου, είμαστε στην αναζήτηση των κατάλληλων μεθόδων ώστε να προσφέρουμε στο έδαφος τις απαραίτητες ποσότητες αζώτου, καλίου και βορίου. Θα επανέλθω με αναλυτικότερες πληροφορίες σχετικά με τις πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες που έχουμε συλλέξει σχετικά με βασικά θρεπτικά συστατικά (άζωτο, φώσφορο, κάλιο), τα ιχνοστοιχεία (μαγνήσιο, βόριο κλπ), τις μεθόδους λίπανσης (χημική, οργανική) αλλά και τους τρόπους εφαρμογής (διαφυλλική, υδροδιάλυση κλπ) που συνθέτουν όλα μαζί το πολύ σημαντικό κεφάλαιο του εμπλουτισμού του εδάφους και της θρέψης των ελαιόδεντρων.

Κλείνω την ανάρτηση με μια σύντομη αναφορά στη σπουδαία δουλειά που γίνεται στο Ινστιτούτο Υποτροπικών Φυτών και Ελιάς Χανίων και στους πολύ αξιόλογους ερευνητές που διαθέτει. Η προσφορά του στους κρητικούς ελαιοπαραγωγούς είναι αναγνωρισμένη από όλους τους τοπικούς φορείς αλλά αυτό δεν αποτρέπει την απαξίωση και σταδιακή του αδρανοποίηση όπως συμβαίνει και με τα υπόλοιπα ερευνητικά ινστιτούτα της χώρας... Σε μια περίοδο που η στροφή στην ποιοτική αγροτική παραγωγή είναι πιο απαραίτητη από ποτέ, τα ερευνητικά αυτά ιδρύματα με την μεγάλη τεχνογνωσία και εμπειρία, οδηγούνται δυστυχώς στο κλείσιμο. Περισσότερα για το Ινστιτούτο Ελιάς και τις δράσεις του μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://www.nagref-cha.gr

Η ελαιοκομική περίοδος ξεκινά και φέτος!

Την περασμένη εβδομάδα ξεκίνησε και για μας η ελαιοκομική περίοδος με τη συγκομιδή καμιά 50αριά ελαιόνδεντρων στον ελαιώνα που βρίσκεται στο χωριό Μουρί. Η παραγωγή προβλέπεται και φέτος εξαιρτικά μικρή και τα αποτελέσματα της εξέτασης των φύλλων που αναμένουμε από το Ινστιτούτο Υποτροπικών Φυτών και Ελιάς ίσως να μας δώσουν μια απάντηση για τα αίτια...

Όπως κάθε χρόνο, το συνηθισμένο ερώτημα που καλείται να απαντήσει κάθε παραγωγός είναι το εξής: Να μαζέψω λίγο πρόωρα, με τον καρπό να μην έχει φθάσει ακόμα στο μέγιστο στάδιο ωρίμανσης, διασφαλίζοντας ότι ο καρπός θα συλλεχθεί και δε θα πέσει κάτω από κάποια ενδεχόμενη κακοκαιρία ή να το αφήσω κανένα μήνα ακόμα ώστε να επιτύχω τη μέγιστη ωρίμανση και άρα τη μέγιστη απόδοση στη σχέση καρπός / παραγώμενο ελαιόλαδο;

Φέτος αποφασίσαμε να δραστηριοποιηθούμε από νωρίς και να συλλέξουμε κάποια λίγα δέντρα από τον εν λόγω ελαιώνα. Τα πρώτα 200 κιλά λάδι έχουν λοιπόν ήδη εξαχθεί με καλή σχετικά απόδοση (6:1) και αρκετά χαμηλή οξύτητα (0,5%).

Περισσότερες πληροφορίες καθώς και ένα βίντεο, από τη φετινή συγκομιδή, σε επόμενη ανάρτηση.