Προγραμματισμός καλλιεργητικών εργασιών

Η φετινή συγκομιδή ήταν όπως γράψαμε και στην προηγούμενη ανάρτηση, πολύ περιορισμένη και αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να προγραμματίσουμε εγκαίρως τις καλλιεργητικές εργασίες και φροντίδες της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.

Αυτή την περίοδο είμαστε σε αναζήτηση κοπριάς αιγοπροβάτων από κτηνοτρόφους της περιοχής που γνωρίζουμε και εμπιστευόμαστε. Το τελευταίο διάστημα η κοπριά έχει συνεχώς αυξημένη ζήτηση και οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι έχουν αρχίσει να "αξιοποιούν" το υποπροϊόν της κτηνοτροφικής τους δραστηριότητας. Απ ότι φαίνεται, η εποχή που μπορούσαμε να πάμε σε κάποιο μαντρί και να αναλάβουμε το (αμοιβαίως επωφελές) καθάρισμα του φορτώνοντας την κοπριά, έχει παρέλθει. Οι κτηνοτρόφοι πλέον συσκευάζουν (σακιάζουν) μόνοι τους την χωνεμένη κοπριά και την διαθέτουν προς πώληση. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αξιολογήσουμε αυστηρά τη σχέση τιμής / απόδοσης σε σύγκριση και με τις υπόλοιπες λύσεις βιολογικού εμπλουτισμού του εδάφους (ορνιθοκοπριά από βιολογικούς ορνιθώνες, οργανικά λιπάσματα κλπ).

Σκοπεύουμε επίσης να αφιερώσουμε μερικές ημέρες για το κλάδεμα των ελαιόδεντρων ώστε να τα απαλλάξουμε από τα ξερά κλαδιά και να βελτιώσουμε τον αερισμό και το φωτισμό τους αλλά και να διευκολύνουμε την επόμενη συγκομιδή.

Θα προσπαθήσουμε επίσης να βρούμε τρακτέρ με καταστροφέα για να κόψουμε τα αγριόχορτα και να τα αφήσουμε στο έδαφος για κομποστοποίηση και εδαφοκάλυψη. Δε σκοπεύουμε να χρησιμοποιήσουμε καλλιεργητή για να τα ενσωματώσουμε στο έδαφος καθώς είμαστε πολύ επιφυλακτικοί με οποιαδήποτε κατεργασία του εδάφους, ειδικά στον ελαιώνα στο Μουρί που έχει και μια σχετική κλίση. Η κατεργασία του εδάφους, όσο επιφανειακή κι αν είναι, καταστρέφει επιφανειακές ρίζες, οδηγεί το χώμα σε απώλεια της υγρασίας του και ευνοεί τη διάβρωση του εδάφους χωρίς να προσφέρει κατά την άποψή μας κάτι σημαντικό.

Με την ευκαιρία να αναφέρω πως το αγριόχορτο που πνίγει τον ελαιώνα στο Μουρί και χρόνια άκουγα τον πατέρα μου να το αναφέρει "το κυπαρισσάκι", είναι τελικά, όπως θα δείτε και στις φωτογραφίες, το γνωστό εκουιζέτο ή πολυκόμπι (http://botanokipos.blogspot.gr/2011/09/blog-post_20.html). Είναι φυτό με πολλές ιδιότητες και πλούσιο σε μέταλλα και πυρίτιο. Αυτό σημαίνει ότι η κοπή του και η κομποστοποίηση μέσα στον ελαιώνα θα συμβάλει θετικά στον εμπλουτισμό του εδάφους!

Τέλος η περίοδος του χειμώνα ευνοεί για να το ρίξουμε στο διάβασμα (κυρίως στο ίντερνετ) για τα δύο μεγάλα ζητήματα που μας απασχολούν το τελευταίο διάστημα και σκεφτόμαστε να εφαρμόσουμε στην καλλιέργεια των ελαιώνων μας και που είναι η καλλιέργεια σύμφωνα με το βιοδυναμικό ημερολόγιο (http://www.ftiaxno.gr/2013/12/biodynamiko-hmerologio-ianouariou-2014.html) και οι ενεργοί μικροοργανισμοί (http://www.emhellas.com/). Για τα δύο αυτά θέματα θα επανέλθουμε το συντομότερο με ειδικές αναρτήσεις.

Μειωμένη η φετινή παραγωγή

Η φετινή μας παραγωγή είναι πολύ μειωμένη όπως είναι σε ολόκληρη την Κρήτη αλλά και στις περισσότερες ελαιοπαραγωγικές περιοχές της χώρας (http://www.sedik.gr/el//index.php?option=com_content&task=view&id=549&Itemid=1#.Us8YCPRdUgg). Ο λόγος όπως ακούμε και διαβάζουμε, είναι οι ισχυροί και παρατεταμένοι νότιοι άνεμοι που φύσηξαν κατά τον περασμένο Μάη ενώ τα ελαιόδεντρα ήταν στη φάση της ανθοφορίας και της καρπόδεσης. Η αλήθεια είναι ότι το καλοκαίρι η εικόνα ήταν απογοητευτική και οι προσδοκίες μας για τη φετινή παραγωγή ήταν πολύ μειωμένες, θεωρούσαμε δηλαδή ότι δε θα κάνουμε ούτε το λάδι που θα φάμε...

Μέχρι στιγμής συγκομίσαμε μόνο τον ελαιώνα που βρίσκεται στο χωριό Μουρί και από περίπου 20αριά ρίζες καταφέραμε να μαζέψουμε σε μία ημέρα περίπου 800 κιλά καρπό που μας έδωσε 140 κιλά λάδι οξύτητας 0,5 βαθμών. Η ελαφρώς αυξημένη οξύτητα σε σχέση με την περσινή, ήταν αναμενόμενη καθώς στο συγκεκριμένο ελαιώνα δεν κρεμάσαμε φέτος καμιά δακοπαγίδα αλλά και λόγω της μικρής καρποφορίας που σημαίνει μεγαλύτερη δακοπροσβολή...

Μένει άλλη μια ημέρα συγκομιδής στον ελαιώνα που βρίσκεται στην περιοχή Καβρός όπου επίσης η καρποφορία είναι πολύ περιορισμένη. Ένα μικρό μέρος (20-25 δέντρα) των ελαιόδεντρων έχουν μια σχετική καρποφορία αλλά κι αυτά όχι ολόκληρα αλλά μόνο μερικές "φούντες" (όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες που ακολουθούν.

Ανανέωση ελαιώνα με κορμοτομή ορισμένων δέντρων

Το τελευταίο διάστημα ο προβληματισμός για την πολύ μικρή απόδοση του ελαιώνα με τα παλαιότερα δέντρα, έγινε αφορμή για να γίνουμε αποδέκτες πολύ έντονων παραινέσεων για ξερίζωμα ολόκληρου του ελαιώνα και την αντικατάσταση των δέντρων με νέα δέντρα κορωνέικης ποικιλίας. Αλλά ας τα πάρουμε με τη σειρά...

Όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενη ανάρτηση, ο ένας από τους δύο μεγάλους ελαιώνες, είναι έκτασης 10 περίπου στρεμμάτων και περιλαμβάνει περίπου 150 περίπου παλιά δέντρα της παραδοσιακής κρητικής ποικιλίας τσουνάτης. Τα τελευταία χρόνια δεν έχουμε καταφέρει να επαναφέρουμε την παραγωγή σε ικανοποιητικά επίπεδα και σε απόδοση ανάλογη με αυτή που είχαν τα δέντρα όταν ο ελαιώνας ήταν στην εποπτεία και τη φροντίδα του πατέρα μου πριν από 10 - 15 χρόνια. Οι λόγοι για τη μειωμένη απόδοση (καταλήξαμε να παίρνουμε 200 - 300 κιλά λάδι από ένα χωράφι που έδινε 2 - 3 τόνους ετησίως) είναι πολλοί και διαφορετικοί:

• Το έδαφος πέρασε από μια μακρόχρονη διαδικασία απεξάρτησης από τα χημικά λιπάσματα και μόλις πρόσφατα εφαρμόσαμε κάποιες μεθόδους ήπιου εμπλουτισμού.
• Τα δέντρα είναι γηραιότερα και έχουν πιθανώς περάσει από το στάδιο της μέγιστης παραγωγικής τους ηλικίας.
• Η ποικιλία τσουνάτη είναι ευαίσθητη στις μυκητιάσεις και οι δύο τελευταίες σειρές δέντρων που βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο του επικλινούς χωραφιού, προσβάλονται συχνά από κυκλοκόνιο που έχει σαν αποτέλεσμα την έντονη φυλλόπτωση και τη μειωμένη ανθοφορία.
• Τέλος ο σημαντικότερος ίσως λόγος είναι η περίοδος της καρποφορίας των τσουνάτων ελαιόδεντρων που είναι παρατεταμένη και δεν συνάδει με την συγκομιστική πρακτική του ενός και μοναδικού "ραβδίσματος" που εφαρμόζουμε. Δηλαδή η παρατεταμένη καρποφορία των τσουνάτων ελαιόδεντρων επιβάλει να "στρωθούν" τα δέντρα με ελαιόδικτα από το Σεπτέμβρη μέχρι και το Γενάρη και ο καρπός που πέφτει σταδιακά πάνω στα δίκτυα, να συλλεχθεί με διαδοχικά "σηκώματα" και να μεταφερθεί επίσης σταδιακά στο ελαιοτριβείο για την έκθλιψη. Η συγκομιστική αυτή πρακτική όμως έχει σαν αποτέλεσμα να παράγεται ελαιόλαδο με αυξημένη οξύτητα και γι αυτό είναι μέθοδος που την έχουμε σταδιακά εγκαταλείψει.

Με τα παραπάνω δεδομένα όλες οι συζητήσεις που κάναμε με τοπικούς παραγωγούς αλλά και γεωπόνους της περιοχής μας ωθούσαν επιτακτικά στην εκρίζωση των παλαιών δέντρων και την αντικατάστασή τους με νέα ελαιόδεντρα (μουρέλα) κορωνέικης ποικιλίας. Τα βασικότερα επιχειρήματα ήταν ότι τα καυσόξυλα τα τελευταία χρόνια έχουν αρκετά υψηλή τιμή χονδρικής που φέτος έφτασε τα 100 ευρώ / τόνο με αποτέλεσμα να μιλάμε για ένα πολύ υψηλό άμεσο εισόδημα της τάξης των 20 - 25.000 ευρώ που θα μας επέτρεπε να υπερκαλύψουμε το κόστος ανανέωσης του ελαιώνα (ισοπέδωση, εμπλουτισμός, νέα δέντρα, σύστημα άδρευσης) αλλά και το διάστημα των 4-5 ετών που θα μεσολαβούσε μέχρι να πάρουμε παραγωγή από τα νέα δέντρα.

Μετά από αρκετή σκέψη και προβληματισμό, για λόγους ηθικούς/περιβαλλοντικούς και λιγότερο συναισθηματικούς, αποφασίσαμε να μην προχωρήσουμε στην εκρίζωση ενός ελαιώνα 100 και πλέον ετών αλλά να προχωρήσουμε στην ανανέωση των γηραιότερων δέντρων που αντιμετώπιζαν εντονότερο πρόβλημα υγρασίας, με τη μέθοδο της κορμοτομής.

Αφού επιβεβαιώσαμε ότι τα δέντρα ήταν τσουνάτα από τη ρίζα και όχι μπολιασμένα σε κάποιο σημείο ψηλότερα, ελέγχοντας προσεκτικά τις παραφυάδες, προχωρήσαμε στην κορμοτομή περίπου 15 δέντρων.

Μετά την ολοκλήρωση της κορμοτομής σκεφτόμαστε σοβαρά τη λύση του εμβολιασμού με την κορωνέικη ποικιλία που είναι ανθεκτικότερη στις μυκητιάσεις και αυτή τη στιγμή είμαστε σε αναζήτηση κάποιου έμπειρου εμβολιαστή, με τις πολύτιμες συμβουλές των ερευνητών του Ινστιτούτου Υποτροπικών φυτών και Ελιάς Χανίων.

Κρητικό ελαιόλαδο στο μικρό πρατήριο "συντροφία", στη Θεσσαλονίκη

Το μικροπρατήριο «συντροφία» αποτελεί ένα χώρο, όπου παραγωγοί και καταναλωτές συγκροτούμε μαζί ένα ανοιχτό συνεταιρισμό, ώστε να εξασφαλίσουμε την πρόσβαση και τη διάθεση αγαθών και τροφίμων με τρόπο πέρα και ενάντια στο υπάρχον οικονομικό σύστημα των σουπερ μάρκετ. Στο μικρό πρατήριο "συντροφία" το κρητικό ελαιόλαδο που παράγουμε σε συσκευασία των 5 και 0,75 λίτρων. Περισσότερα για το πολύ ενδιαφέρον εγχείρημα του μικρού πρατήριου, μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://www.micropratirio.gr

Συνάντηση - εκδήλωση μας με συμμετοχή των παραγωγών, συνεργαζόμενων και των αποκαταναλωτών της Συντροφίας την Δευτέρα 9 Ιουλίου στις 7.00μμ στο 2ο όροφο του Μικρόπολις.

Το κυκλοκόνιο

Και ενώ περιμέναμε να δούμε τα θετικά αποτελέσματα του εμπλουτισμού του εδάφους (οργανικής λίπανσης) και του κλαδέματος που έγιναν φέτος, η εικόνα που αντικρύσαμε στον ελαιώνα που βρίσκεται κοντά στο χωριό Μουρί και έχει κυρίως παλιά ελαιόδεντρα της ποικιλίας "τσουνάτη", ήταν απογοητευτική. Οι πολλές φετινές βροχοπτώσεις είχαν σαν αποτέλεσμα την προσβολή από το γνωστό κυκλοκόνιο, κυρίως στα δέντρα που βρίσκονται κοντά στο ρέμα, στην κάτω μεριά του επικλινούς ελαιώνα, με αποτέλεσμα τη μεγάλη φυλλόπτωση.
Το κυκλοκόνιο είναι μια μυκητιακή πάθηση που προσβάλει κυρίως την ποικιλία τσουνάτη και προκαλείται από την υγρασία. Προκαλεί φυλλόπτωση, τα δέντρα μοιάζουν ξερά και το αποτέλεσμα είναι η μειωμένη ανθοφορία / καρποφορία.
Από το διάβασμα στο διαδίκτυο και τις συζητήσεις με τους γεωπόνους της ΕΑΣΡ και τους ερευνητές του Ινστιτούτου Υποτροπικών Φυτών και Ελιάς, μάθαμε ότι η λύση είναι ο διαφυλλικός ψεκασμός δύο φορές το χρόνο με χαλκούχο σκεύασμα (πχ βορδιγάλιος πολτός). Ο χαλκός θεωρείται βιολογικό τρόπος καταπολέμησης της ασθένειας, δε παύει όμως να απαιτεί πολύ προσοχή στη δοσολογία γιατί σε μεγάλες ποσότητες είναι πιθανό να βλάψει έντομα και ασπόνδυλα (σαλιγκάρια κλπ).

Παρακάτω κάποιες φωτογραφίες που αποτυπώνουν τη μεγάλη φυλλόπτωση, την ασθένεια πάνω στο φύλλο αλλά και τις λειχήνες πάνω στον κορμό που είναι επίσης ένδειξη υγρασίας.

Τα δέντρα κλαδεύτηκαν

Τα δέντρα κλαδεύτηκαν λοιπόν μετά τη συγκομιδή με σκοπό να απομακρυνθούν τα ξερά κλαδιά, να περιοριστεί το ύψος τους που δυσκολεύει τη συγκομιδή και να αραιώσουν τα κλαδιά για καλύτερο αερισμό ("να περνάει πουλί μέσα από τα κλαδιά", λέγανε οι παλιοί).
Αφού κοπήκανε τα πιο χοντρά κουτσουράκια και μαζεύτηκαν στην άκρη για να καούν στο τζάκι τον επόμενο χειμώνα, τα λεπτότερα κλαδιά παραμείνανε μέσα στο χωράφι όπου μπήκε τρακτέρ με "καταστροφέα" και τα τεμάχισε. Σκοπός είναι να παραμείνουν μέσα στο χωράφι για κομποστοποίηση (εμπλουτισμό εδάφους) αλλά και εδαφοκάλυψη (διατήρηση υγρασίας εδάφους και περιορισμό της βλάστησης).

Ακολουθούν φωτογραφίες και από τους δύο ελαιώνες.

Εμπλουτισμός του εδάφους

Μετά τα αποτελέσματα και της φετινής ανάλυσης εδάφους καθώς και της φυλλοδιάγνωσης που ανέδειξαν το αυτονόητο, έγινε επιτακτική η ανάγκη της αναζήτησης και εφαρμογής της κατάλληλης λίπανσης για τον εμπλουτισμό του εδάφους πρωτίστως με άζωτο και κάλιο και δευτερευόντως με βόριο.
Μετά από διεξοδική αναζήτηση στο διαδίκτυο και συζήτηση με τους γεωπόνους της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ρεθύμνου, του Ινστιτούτου Ελιάς και του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου, καταλήξαμε στα εξής:
Η χρήση κοπριάς και στις τρεις διαθέσιμες εκδοχές (ντόπιων αιγοπροβάτων, CRETA FERT και βιολογικών ορνίθων ΒΛΑΧΑΚΗ) αποκλείστηκε, λόγω της μικρής περιεκτικότητας σε άζωτο και του πλεονάσματος σε οργανική ουσία που δεν ήταν απαραίτητη λόγω της πρόσφατης προηγούμενης εφαρμογής κοπριάς αιγοπροβάτων.
Για τον εμπλουτισμό με άζωτο επιλέχθηκε το ECO VAS, ένα ελληνικό βιολογικό λίπασμα της εταιρείας ΑΦΟΙ Βασιλόπουλοι ΑΕΒΕ (http://www.vassilopoulosbros.gr).
Για τον εμπλουτισμό σε κάλιο επιλέχθηκε ένα επίσης ελληνικό σκεύασμα αντίστοιχο του πάτεν κάλι που περιέχει και μικρό ποσοστό βόριου.
Για τον εμπλουτισμό με βόριο προμηθευτήκαμε καθαρό βόρακα.
Όλα τα παραπάνω σκευάσματα είναι εγκεκριμένα βιολογικά και τα προμηθευτήκαμε από την ΕΑΣΡ (http://www.easreth.gr).
Ανάμεσα στους διάφορους τρόπους εφαρμογής (υδροδιάλυση, διαφυλλικός ψεκασμός κλπ), επιλέξαμε τον απλούστερο τρόπο της στεγνής εφαρμογής ανά δέντρο καθώς ο καιρός ήταν ευνοικός με καθημερινές χαμηλής έντασης βροχοπτώσεις.
Αυτή την περίοδο είμαστε σε αναζήτηση για το κατάλληλο χαλκούχο σκεύασμα (βορδιγάλειος πολτός)  για την αντιμετώπιση του κυκλοκόνιου, μια μυκητιακής ασθένειας που οφείλεται κυρίως στην υγρασία και προκαλεί φυλλόπτωση και κατ επέκταση μειωμένη καρποφορία. Περισσότερα γι αυτό το θέμα αλλά και για τα αποτελέσματα του εμπλουτισμού που επιλέξαμε να εφαρμόσουμε, το συντομότερο...